MỘT ÂM ĐIỆU BUỒN

MỘT ÂM ĐIỆU BUỒN

Nhạc Việt Nam có thể nói hầu hết là tình ca với một số rất ít nhạc sĩ như Hùng Lân và nhất là Trọng Khương đã sáng tác được một số nhạc với thể điệu nhanh mạnh và vui. Và tình ca Việt Nam thi rất là đa dạng. Nhưng bất cứ cố gắng sắp loại nào không những sẽ gặp nhiều khó khăn mà còn vô ích vì chắc chắn người tới sau sẽ loại bỏ sự sắp loại của người đi trước. Vì vậy khi tôi viết về một số nhạc sĩ, sự “sắp loại” sẽ rất là lỏng lẻo mà mục đích chỉ là để giúp cho ý tưởng của tôi được trôi chảy để dẫn tới những gì tôi muốn viết về Lam Phương.

Chẳng hạn, tôi để Ngọc Bích, Nguyễn Hiền và Lê Trọng Nguyễn vào nhóm “lãn mạn kinh niên”. Nhạc của Ngọc Bích, một người viết tình ca nhưng không có một chữ “anh” hoặc “em” nào trong ca khúc:

                                                 Ngày nào một giấc mơ,                                                                                    đâu những đêm trăng mờ ai ngóng chờ

làm cho người nghe nghĩ rằng Ngọc Bích có một tâm hồn lúc nào cũng mơ mộng, lúc nào cũng man mác, thơ thẩn, có tình nhưng tình không tập trung. “Ngày nào” mà không biết ngày nào, tức là bất cứ ngày nào chàng đều “mơ”, và cũng không biêt “ai” đang chờ Ngọc Bích (hay Ngọc Bích đang chờ ai).

Hoặc như Nguyễn Hiền/Lê Trọng Nguyễn:

                                      Lá rơi bên thềm gợi nhớ thương

Chỉ cần một cái lá rơi là xúc cảm của hai nhạc sĩ tuông trào, và man mác nhớ thương. Không hiểu lúc đó anh Nguyễn đã quen chị Gina Nga Nguyễn hay chưa (tôi kêu anh Nguyễn bằng anh vì chị Nga là một người bạn. Khi còn sống, anh coi vợ tôi như em), nhưng người nghe không nghĩ anh hay NH có một đối tượng cụ thể khi viết Lá Rơi Bên Thềm. Sợi dây xúc cảm của hai ông như luôn luôn sẵn sàng rung động. Cái ấn tượng của thính giả là, không nhất thiết là một bóng hồng, một chiếc lá rơi đủ để gây cho hai ông niềm xúc cảm lai láng và yêu thương – yêu thương cả vũ trụ. Riêng về anh Nguyễn, có thể trong hoàn cảnh riêng của mình, anh cảm thấy có quá nhiều điều để thương, để xót xa. Và rất có thể, anh cũng thương cho thân phận của chính mình:

                                                           Còn gì nữa,                                                                                                                   tuổi vàng qua mất rồi

Phần lớn nhạc tình là nhạc buồn. Cũng dễ hiểu thôi. Khi đang vui, không ai chong đèn ngồi viết tâm sự của mình. Trần Thiện Thanh là một trường hợp độc đáo. Ông viết rất là nhiều nhạc tình mà không có một bản nhạc nào mang chất buồn, ngay cả khi người yêu hẹn mà không đến.

Có thể TTT thể hiện cái sinh lực của mình qua âm nhạc nhiều hơn là xúc cảm. Tôi có dịp được xem ông trình diễn ở Orange County một thời gian ngắn trước khi ông mất. Ông có cái mạnh dạn, hoạt bát và tự tin của một ngôi sao trên sân khấu. Nhạc của TTT như một chuyện kể và kể một cách năng động. Như đã nói ở trên, TTT không buồn, hay ít nhất “giòng nhạc” của ông không buồn.

Giòng nhạc buồn hoặc âm nhạc thể hiện một tâm sự buồn là thể loại được các nhạc sĩ dùng nhiều nhất từ “Nhạc Tiền Chiến” cho tới nhạc sáng tác ở hải ngoại. Từ buồn “đứt ruột” như Đặng Thế Phong:

                                   Ai nức nở thương đời,                                                                                                             chân buông mau                                                                                                               dương thế bao la sầu 

hoặc nhẹ nhàng, chậm rải như Anh Việt Thu

                          Trời làm cho mưa bay giăng giăng,                                                                                        mây tím dệt thành sầu

cho tới “bình dân” như Đỗ Lễ:

                                            Thôi nín đi em …

Qua một số nhạc phẩm của ông khi còn ở Việt Nam, tôi nghĩ Lam Phương là một trong số đông nhạc sĩ dùng đầu óc để viết nhạc. Họ nghĩ trước là phải viết về cái gì, chọn một đề tài rồi dùng năng khiếu âm nhạc để chọn giai điệu và sắp xếp các notes nhạc. Nhưng tôi thấy, không giống giới văn sĩ, công chúng không có cái thích thú đi tìm biết, chưa nói tới tìm hiểu, người nhạc sĩ là ai. Bao nhiêu người nghe “Hai Vì Sao Lạc”;  bao nhiêu người yêu thích. Bao nhiêu người biết tới Hoàng Oanh qua nhạc phẩm này. Nhưng mấy ai biết Anh Việt Thu, cao thấp già trẻ như thế nào? Chính vì vậy, nhạc phẩm của một nhạc sĩ đôi khi cho ta một ấn tượng hay “chân dung” sai về người nghệ sĩ. Đó là ấn tượng lúc đầu của tôi về LP.

Vì không đến để được dự cái party mừng sinh nhật của LP hôm 26 tháng 3 năm 2017, thành t́hử cho tới nay, tôi chỉ mới được gặp LP có một lần – hơn nửa thế kỷ về trước ở Saigòn. Đúng ra không phải “gặp” mà là “thấy”.

Tôi không nhớ rõ là ở một phòng trà hay là ở một đại nhạc hội. Đi nghe nhạc là để chiêm ngưỡng ca sĩ và nghe ca sĩ hát, it ai để ý tới ban nhạc hay các nhạc công. Chỗ tôi ngồi sát giàn nhạc. Lúc đầu tôi thấy một hai cô ca sĩ đến gần một trong những người nhạc công nói chuyện có vẻ thân mật. Tôi bắt đầu tò mò, có thể có chút ghanh tỵ, khi thấy quá nhiều ca sĩ đến chào hỏi anh nhạc công này và sự thân mật của họ rất tự nhiên và chân thật. Sau đó tôi mới biết ra ông “nhạc công” này là nhạc sĩ LP. Một lần khác tôi có để ý tới tên LP khi báo chí ở Việt Nam đăng về một cuộc “nhạc chiến” bùng nổ giữa ông và, nếu tôi nhớ không lầm, Hoàng Thi Thơ.

Mức độ chú ý của tôi về LP chỉ tới đó – cho tới khi tôi được nghe bản “Một Mình”, ở Mỹ. Đây là một LP hoàn toàn khác hẳn đối với tôi. Một LP viết nhạc bằng trái tim, và thêm nữa, như người Mỹ thường hay nói, ông mang trái tim của ông trên tay áo.

Lần đầu tiên nghe “Một Mình”, tôi cứ nghe đi nghe lại mãi. Cái buồn trong bản nhạc sâu sắc và thấm thía. Mấy ngày trước 26 tháng 3, tôi nói đùa (không hẳn 100%) với vợ tôi là khi gặp LP tôi phải nói cảm ơn vì LP đã sáng tác Một Mình sau khi tôi đã học hành thi cử xong. Lúc đi học, khi còn ở đậu ở Việt Nam, hoặc trong các cư xá khi du học ở Mỹ, nếu cứ nghe mãi:

                                    Sớm mai thức giâc nhìn quanh một mình

hoặc:

                                   Sáng trưa khuya tối nhìn quanh một mình

không chắc tôi đã học được hoặc không chắc thi đậu, vì nó khơi dậy cái tâm sự của chính mình.

Âm điệu và lời nhạc làm cho người nghe cảm thấy đây không phải là một sáng tác, tức là “đặt” ra, mà là sự bộc lộ chia xẻ với mọi người một niềm đau sâu xa, một tâm trạng riêng tư thầm kín của ông. Đúng ra là nhiều hơn một niềm đau, nhiều hơn một tan vỡ:

                                                      Tình duyên trăm mối,                                                                                                              một kiếp đa đoan                                                                                               Cố tìm tình chồng chất ngồn ngang

một tiếng khóc thầm của một tâm hồn đầy tình cảm, chân thật và tin yêu. Một tiếng khóc mà ông không còn ngần ngại muốn che dấu nữa, mà buông thả bộc lộ cho bất cứ ai muốn nghe.

Ông có oán trách:

                                              Còn bao lâu nữa khi ta bạc đầu,                                                                                                 tình cờ gặp nhau,                                                                                                               ngỡ ngàng nhìn nhau,                                                                                                      để rồi còn gì nữa cho nhau

như thể muốn nói: “Đeo đuổi điều gì? Có đáng để phải đối mặt với sự ngỡ ngàng này hay không?”, nhưng ông không sỗ sàng, không giận dữ, mà chịu đựng:

                                         Chỉ vì đời mình chưa có bình minh

công khai tâm sự là ông chưa bao giờ có hạnh phúc. Một thú nhận làm cho người nghe phải ứa nước mắt.

Có thể chữ “chưa” trong câu kết của bản nhạc biểu lộ một khía cạnh lạc quan trong cá tánh của LP là sự đau khổ, tuy nặng nề, nhưng không tiêu hủy tia hy vọng trong LP là một ngày nào đó ông sẽ thấy bình minh, sẽ tìm được hạnh phúc.

Đôi khi tôi nghĩ, và rất muốn tin, là có thể, nghệ thuật của LP cao, đủ sức sáng tạo ra một nhạc phẩm, “Một Mình”, gây nhiều xúc động cho người nghe mà không liên quan gì tới đời sống riêng tư của ông.

Luật Sư JOHN P. LE PHONG, ESQ.                                                                      (2017)

 

NEW ORLEANS

Chúng tôi rất hồ hỡi trước khi đi New Orleans. Mục đích là để dự lễ hội Mardi Gras nhưng cũng có mong đợi xem New Orleans “Tây” như thế nào. Hy vọng cái chất Tây ở đó làm sống lại những cảm giác và kỷ niệm xưa khi còn ỡ Việt Nam cắp sách tới trường học tiếng Tây “je vais vous dire ce que me rappellent tous les ans…”, nghe nhạc Tây “Tous Les Garcons et Les Filles de mon age…”, “Tant que l’amour inondera mes matins…”. Ngày đầu tiên tới New Orleans, chúng tôi đi tìm ngay cái “Tây” dễ tìm nhất: cafe au lait. Ở đâu? Dĩ nhiên là ở Cafe du Monde.

Nhưng không được như ý. Suốt thời gian ở New Orleans, tôi thấy New Orleans không có vẻ gì là “Tây” hết. Đây dĩ nhiên là nhận định chủ quan cùa tôi (mới chỉ ở New Orleans có bảy ngày). Cafe au Lait ở Cafe du Monde uống giống cafe Mỹ, không giống như ở Việt Nam. Không giống (và ngon như) ngay cả cafe pha với sữa đặc ông Thọ tôi thường uống ở nhà.

Ngay cả cái tên của thành phố rất Tây “Orleans” cũng gần như ít được xử dụng. New Orleans tự đặt cho mình một cái tên mới “NOLA” (viết tắt của ba chữ New Orleans, Louisiana). Rất nhiều tên đường bẳng tiếng Pháp: Dauphine, Canal, Bourbon, Bienville Iberville v.v… nhưng không có nghĩa NOLA là “Tây”. California có nhiều tên đường tiếng Spanish nhưng Califonria không phải là một tiểu bang Spanish. Mọi người đều biết là đi tới đâu văn hóa Anglo Saxon cứ muốn lấn lướt (nhưng không tiêu diệt) những văn hóa khác. Người Pháp nếu không đấu tranh quyết liệt qua bao nhiêu năm, Canada có lẽ đã không có một Quebec đẹp và sống động như Quebec ngày nay.

Một thất vọng khác, chỉ đối với tôi thôi, là đi thăm vùng sình lầy của Louisiana. Tàu máy chạy giữa gìòng sông bề ngang bằng nửa sông Cửu Long. Suốt chuyến đi, hai giờ, người hướng dẫn chỉ tìm thấy có một con cá sấu. Chính tôi thì không thấy. Khi tôi hỏi, người hướng dẫn chỉ tay về một gốc cây “there there”. Tôi phải dùng óc tưởng tượng để hình dung một con tắc kè (nhỏ như vậy) nằm sát gốc cây, màu da tiệp với màu cây gỗ mục và bùn.

Lại “there there”, có ba con rùa nhỏ bằng bàn tay chen nhau nằm trên một khúc cây nhô ra khỏi mặt nước. Có lẽ là rùa nhập cảng vì mình quen với kích thước to lớn về mọi sự ở xứ này: cây Sequoia, trái dâu (strawberry), xe Tahoe SUV v.v… Giống gì cũng to lớn, sao cá sấu và rùa ở chỗ này lại nhỏ quá vậy?

Điểm nổi bật (highlight), và cũng là cực điểm (climax) của chuyến đi là lúc tàu đậu lại chỗ sáu con heo rừng. Nhưng tôi cảm thấy có cái gì không ổn. Tôi hỏi người hướng dẫn đây là heo rừng (boar) hay heo (pig). Qua cái cách chậm chạp và lừng khừng trong câu trả lời “boar”, tôi cảm thấy phải hỏi tiếp: heo rừng có thể sống dưới nước được sao? Không có câu trả lời, có thể ông này bực mình vì câu hỏi của tôi có lẽ để lộ sự thiếu hiểu biết của tôi chăng? Vì vậy tôi hỏi tiếp, sao heo rừng này lại không có răng nanh? “Đây là con cái cho nên răng nanh nhỏ hơn con đực” Câu trả lời không được thoả đáng đối với tôi. Cả sáu con đểu là cái hết hay sao? Khi Mai, vợ tôi đang cho một con heo rừng ăn, nó có hai màu đen xám và trắng và cách chúng tôi khoảng hai tới ba feet. Khi nhận đồ ăn, nó há mồm lớn cho nên tôi thấy tất cả răng của nó, nhỏ và rất đều. Tôi chỉ biết heo rừng qua National Geographic, nhưng chưa bao giờ thấy nó có hai màu và chưa bao giờ thấy nó không có răng nanh.  Những con heo này có vẻ rất thuần thục (domesticated) và sáng sủa.

Cái swamp (sình lầy) này không đáp ứng ước vọng của tôi, đã tưởng là được đi thăm viếng lãnh thổ của the Duck Dynasty. Nó không có ngay cả cái khung cảnh tĩnh mịch u ám và rùng mình của rừng tràm (chàm) Châu Đốc; sự vắng vẻ ở đó làm nổi bật màu trắng của con cò qua mấy hàng cây và sự tĩnh mịch u ám làm cho tiếng kêu của con hạt mang một âm thanh độc đáo của rừng sâu.

Mardi Gras 5 tháng 3, 2019 là ngày đại hội. Diễn hành khắp nơi nhưng chúng tôi không tham dự diễn hành. Ai đã đi dự Rose Parade ở Pasadena rồi thì it có muốn coi diễn hành ở những nơi khác. Chúng tôi xuống phố chen lấn như mọi người và với mọi người. Khi về lại khách sạn tôi tự hỏi do đâu mà chúng tôi cảm thấy hồ hỡi và hễ hã suốt ngày như vậy? Có lẽ là đám đông. Điều quan trọng là trong khoảng thời gian đó chúng tôi quên hết sự đời và quét sạch mọi ưu tư. Rejuvenated.

Một số hình ảnh đã được posted trước.

Luật Sư John P. Le Phong.

A MARDI GRAS VISIT TO NEW ORLEANS

Traveling is exploring and discovering. And discovering is never boring even if we are a little disappointed. We discovered that New Orleans, let alone Louisiana, is not French, even though we did find some hybrid “cultural” aspects here and there.

Start with the street names. It is called the “French Quarter” so all the streets names in the quarter must be French. When I first saw Dauphine Street, I almost jumped up saying to myself “hey here is something I know: it was the name of a city in Gigi”. Turned out there was no such city in Gigi, only Deauville and Trouville. Even in the French Quarter, the dominant and imposing structures are all American (meaning connected to English). Everyone speaks English. New Orleans even skips its French name and refers to itself as NOLA (New Orleans, Louisiana).

We wanted to visit the area of NOLA affected by the Katrina hurricane. We missed the bus and decided not to go when in a restaurant, we heard that residents of the area were unhappy with the tourists swarming the area. We took a tour to see the swamp instead, in hope of seeing something similar to Duck Dynasty Land and its characters.

We had no such luck. We cruised in a motorized flat bottomed boat up and down a large river, seeing one crocodile, so small and so blended in with the surroundings that I myself could not see it.  And three small turtles. The supposed highlight and climactic end of the trip was the boars. Six of them. Mai was thrilled with feeding one of the boars. It was bi-colored, white and dark grey, small and even-toothed. It was so domesticated and harmless that I was not sure they were boars. I probably have missed bi-colored boars and boars without fangs or tusks on National Geographic videos, even though I watched them a lot.

In preparation for the trip, I had bought a black beret and a red foulard for me, a red beret and a brown foulard for my wife. I planned to wrap the red foulard around my neck, roll up my white shirt sleeves above the elbow, put on my beret and sing a French song sous la fenestre somewhere (my imagination of course). Or at least walk around New Orleans with those outfits like everybody else. It was just that nobody else did.

On the official Mardi Gras day, I said to myself “f…k everybody else, I will wear my beret and red foulard and be a Frenchman for a day”. I had to abandon the rolled up sleeves though, as it was terribly cold.

We kept walking around and everywhere, passing through French Market twice, walking by Café du Monde (we had coffee there twice) and on Decatur Street four times, Frenchmen Street once (only because we did not want to come back), by St Louis Church three times (we did go inside the church). The sheer size of the crowd was exciting and energizing. We did not feel tired until late in the evening when we were already back in the hotel.

A few pictures have been posted.

John P. Le Phong, Esq.